కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్త ఫోన్లలో సంచార్ సాథీ(Sanchar Saathi) యాప్ను తప్పనిసరి చేయాలని ఆదేశించడంపై దేశవ్యాప్తంగా చెలరేగిన రాజకీయ వివాదం, ప్రతిపక్షాల విమర్శలు, టెలికాం విభాగం లక్ష్యాలు, మరియు ఫోన్మేకర్ల స్పందన. సంచార్ సాథీ గురించి సమగ్ర విశ్లేషణ
అసలు ‘సంచార్ సాథీ’ (Sanchar Saathi) అంటే ఏమిటి?
సంచార్ సాథీ అనేది భారత ప్రభుత్వ టెలికమ్యూనికేషన్స్ విభాగం (DoT) ప్రవేశపెట్టిన ఒక పౌర కేంద్రీకృత చొరవ. ఇది మొబైల్ వినియోగదారుల భద్రతను పెంపొందించడానికి, మోసపూరిత కార్యకలాపాలను అరికట్టడానికి రూపొందించబడిన ఒక సమగ్ర వేదిక (పోర్టల్ మరియు మొబైల్ యాప్).
కేవలం పోగొట్టుకున్న లేదా దొంగిలించబడిన మొబైల్ ఫోన్లను బ్లాక్ (Block) చేసి, ట్రేస్ (Trace) చేయడమే కాకుండా, ఈ వేదిక ద్వారా వినియోగదారులు తమ ఆధార్ నంబర్పై ఉన్న అన్ని సిమ్ కనెక్షన్లను తెలుసుకోవచ్చు, అనధికారిక కనెక్షన్లను నివేదించవచ్చు. ముఖ్యంగా, ‘చక్షు’ (Chakshu) అనే ఫీచర్ ద్వారా అనుమానాస్పద మోసపూరిత కాల్స్ మరియు SMSలను నేరుగా రిపోర్ట్ చేయవచ్చు. సంచార్ సాథీ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం భారతదేశంలో సురక్షితమైన మరియు నమ్మదగిన టెలికాం వ్యవస్థను నిర్మించడం.
ప్రధాన లక్ష్యాలు:
మోసాల కట్టడి: స్పామ్ కాల్స్, మెసేజ్లు మరియు ఇతర సైబర్ మోసాల నుంచి పౌరులను రక్షించడం.
పౌరుల సాధికారత: తమ పేరు మీద ఉన్న మొబైల్ కనెక్షన్లను తెలుసుకునే మరియు నిర్వహించుకునే అధికారం కల్పించడం.
దొంగిలించిన ఫోన్ల రికవరీ: IMEI ఆధారంగా పోగొట్టుకున్న మొబైల్లను బ్లాక్ చేయడం, గుర్తించడం.
కొత్త ఆదేశాలు: కేంద్రం ఫోన్మేకర్లకు ఏమి చెప్పింది?
ఈ మధ్యకాలంలో, కొత్తగా ఉత్పత్తి అయ్యే మరియు భారతదేశంలో విక్రయించే అన్ని స్మార్ట్ఫోన్లలో సంచార్ సాథీ(Sanchar Saathi) మొబైల్ యాప్ను తప్పనిసరిగా ప్రీ-ఇన్స్టాల్ చేయాలని టెలికాం విభాగం (DoT) మొబైల్ తయారీ సంస్థలను (ఫోన్మేకర్లను) ఆదేశించింది.
రాయిటర్స్ (Reuters) నివేదిక ప్రకారం, ఈ ఆదేశం నవంబర్ 2025లో జారీ చేయబడింది. ఇందులో తయారీదారులు 90 రోజుల గడువులోపు ఈ ఆదేశాలను అమలు చేయాలని స్పష్టం చేశారు. అంతేకాకుండా, ఇప్పటికే విక్రయించిన పాత ఫోన్లకు కూడా సాఫ్ట్వేర్ అప్డేట్ ద్వారా ఈ యాప్ను అందించాలని సూచించారు. యాప్ను వినియోగదారుడు డిజేబుల్ చేయకూడదనే నిబంధనలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ చర్య, సంచార్ సాథీ సేవలను ప్రతి మొబైల్ వినియోగదారుడికి నేరుగా అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి ఉద్దేశించినదిగా ప్రభుత్వం పేర్కొంది.
ఈ చర్య ద్వారా, మొబైల్ హ్యాండ్సెట్లలోని IMEI (International Mobile Equipment Identity) నంబర్ల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టాలని, తద్వారా ఫోన్ల దొంగతనాలు, నకిలీ ఫోన్ల విక్రయాలను నియంత్రించాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
భారీ రాజకీయ దుమారం: ప్రతిపక్షాల విమర్శలు ఏమిటి?
కేంద్రం తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం దేశవ్యాప్తంగా భారీ రాజకీయ దుమారం రేపింది. ప్రభుత్వ చర్యను ప్రతిపక్షాలు తీవ్రంగా ఖండించాయి. వారి ప్రధాన ఆందోళన అంతా ‘గోప్యత’ (Privacy) మరియు ‘నిఘా’ (Surveillance) చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది.
గోప్యత ఉల్లంఘన ఆరోపణలు: సంచార్ సాథీ(Sanchar Saathi)యాప్ కాల్/SMS లాగ్లను, కొన్ని రిపోర్టింగ్ అవసరాల కోసం, యాక్సెస్ చేయగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. ఇది పౌరుల వ్యక్తిగత సంభాషణలపై ప్రభుత్వం నిఘా పెట్టడానికి దారితీస్తుందని ప్రతిపక్ష నాయకులు ఆరోపించారు.
తప్పనిసరి ఇన్స్టలేషన్ అభ్యంతరం: వినియోగదారుడి ఎంపిక లేకుండా, ప్రభుత్వ యాప్ను తప్పనిసరిగా ఇన్స్టాల్ చేయాలని ఆదేశించడం, పౌరుల స్వేచ్ఛను హరించడమేనని విమర్శించారు. ఒక ప్రభుత్వ యాప్ను డిలీట్ చేసే వీలు లేకుండా ఫోన్లలో ఉంచడం పట్ల అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.
విశ్వాస లోపం: సంచార్ సాథీ(Sanchar Saathi) యాప్ను తీసుకురావడం వెనుక సైబర్ భద్రత లక్ష్యం ఉన్నప్పటికీ, ఇది వినియోగదారుల వ్యక్తిగత డేటా భద్రతకు ముప్పు కలిగించవచ్చని, ప్రభుత్వ విశ్వసనీయతపై అనుమానాలు వ్యక్తం చేశారు.
ఈ వివాదంపై టెలికాం శాఖ స్పందిస్తూ, యాప్ కేవలం మోసపూరిత కమ్యూనికేషన్లను నివేదించడానికి మాత్రమే లాగ్లను అడుగుతుందని, వ్యక్తిగత డేటాను కేంద్ర సర్వర్లకు పంపదని స్పష్టం చేసింది. అయితే, ఈ వివరణ ప్రతిపక్షాలను సంతృప్తిపరచలేదు.
ఫోన్మేకర్ల స్పందన మరియు భవిష్యత్తు
కేంద్రం ఆదేశాలపై Apple, Samsung, Xiaomi వంటి ప్రముఖ మొబైల్ తయారీ సంస్థలు (ఫోన్మేకర్లు) ఇప్పటివరకు అధికారికంగా బహిరంగ ప్రకటనలు చేయనప్పటికీ, అంతర్గతంగా వారు ప్రభుత్వ ఆదేశాల అమలుపై దృష్టి పెట్టినట్లు తెలుస్తోంది.
యాప్ను ప్రీ-ఇన్స్టాల్ చేయడం అనేది ఫోన్ తయారీ ప్రక్రియలో అదనపు భారాన్ని, ఖర్చును పెంచుతుందని, మరియు సాఫ్ట్వేర్ అప్డేట్ల నిర్వహణలో సవాళ్లను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందని పరిశ్రమ వర్గాలు చెబుతున్నాయి. అయితే, భారతదేశంలో తమ వ్యాపారాన్ని కొనసాగించాలంటే ప్రభుత్వ నిబంధనలను పాటించక తప్పదని వారికి తెలుసు.
సంచార్ సాథీ(Sanchar Saathi) కార్యక్రమం ఇప్పటికే మోసపూరిత సిమ్ కనెక్షన్లను గుర్తించి, 2.75 కోట్లకు పైగా కనెక్షన్లను నిలిపివేయడంలో మరియు 7 లక్షలకు పైగా దొంగిలించబడిన ఫోన్లను బ్లాక్ చేయడంలో విజయం సాధించింది. ఈ యాప్ను తప్పనిసరి చేయడం వల్ల, భారతదేశంలో డిజిటల్ భద్రత మరింత మెరుగుపడుతుందనడంలో సందేహం లేదు. అయితే, ప్రభుత్వ నిఘా ఆందోళనలను నివృత్తి చేయడం మరియు డేటా గోప్యతపై పౌరులకు పూర్తి విశ్వాసం కల్పించడం అనేది కేంద్రం ముందున్న ప్రధాన సవాలు.
పీఐబీ అధికారిక ప్రకటన: కీలక అంశాలు
డిసెంబర్ 1, 2025న (తేదీ 01 Dec 2025) ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ఈ విషయంపై ఒక అధికారిక ప్రకటనను విడుదల చేసింది. ఈ ప్రకటనలో ముఖ్యంగా ప్రస్తావించిన అంశాలు:
- నిర్దేశించిన తేదీ: టెలికాం మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసిన ఆదేశాల ప్రకారం, మొబైల్ తయారీదారులు మరియు దిగుమతిదారులు ఈ ఆదేశాలు జారీ అయిన 90 రోజులలోపు ఈ నిబంధనను అమలు చేయాలి.
- ప్రధాన లక్ష్యం: మొబైల్ హ్యాండ్సెట్ల యొక్క అసలుతనాన్ని (genuineness) ధృవీకరించడానికి మరియు పౌరులను మోసాల నుండి రక్షించడానికి ఈ చర్య తీసుకున్నారు.
- యాప్ లభ్యత: ప్రీ-ఇన్స్టాల్ చేయబడిన సంచార్ సాథీ(Sanchar Saathi) యాప్ వినియోగదారులు మొదటిసారి పరికరాన్ని సెటప్ చేసే సమయంలో స్పష్టంగా కనిపించేలా, పనిచేసేలా మరియు ప్రారంభించబడేలా (Visible, Functional, and Enabled) ఉండాలి.
- నిషేధం: తయారీదారులు యాప్ యొక్క ఫంక్షనాలిటీలను నిలిపివేయడం (disabled) లేదా పరిమితం చేయడం (restricted) చేయకూడదు. అంటే వినియోగదారులు కూడా ఈ యాప్ను డిలీట్ చేసేందుకు వీలు ఉండకూడదు.
- అమలు గడువు: తయారీదారులు 90 రోజులలోపు అమలును పూర్తి చేసి, ఆదేశాలు జారీ అయిన 120 రోజులలోపు DoTకి కంప్లైయన్స్ రిపోర్ట్ను (Compliance Report) సమర్పించాలి.
- పాత ఫోన్లకు: ఇప్పటికే తయారు చేయబడిన మరియు అమ్మకపు ఛానెల్లలో ఉన్న పరికరాల కోసం, తయారీదారులు సాఫ్ట్వేర్ అప్డేట్ల ద్వారా ఈ యాప్ను అందించేందుకు ప్రయత్నించాలని (make an endeavour) సూచించారు.
- చట్టపరమైన చర్య: ఈ ఆదేశాలను పాటించడంలో విఫలమైతే టెలికమ్యూనికేషన్స్ చట్టం 2023 మరియు టెలికాం సైబర్ సెక్యూరిటీ రూల్స్ 2024 ప్రకారం చర్యలు తీసుకోబడతాయి.
ఈ ఆదేశం ద్వారా, నకిలీ లేదా క్లోనింగ్ చేయబడిన IMEI (International Mobile Equipment Identity) నంబర్లతో కూడిన మొబైల్ హ్యాండ్సెట్ల వల్ల కలిగే తీవ్రమైన సైబర్ భద్రతా ముప్పును అరికట్టాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
